«Tam quốc diễn nghĩa» nổi trội ở một chữ "nghĩa": Ba anh em Lưu, Quan, Trương kết nghĩa vườn đào; Quan Công ba lần giữ Thổ Sơn, một ngựa vượt năm ải chém sáu tướng; Quan Vân Trường vì nghĩa tha Tào Tháo; Quan Vân Trường vì nghĩa tha Hoàng Hán Thăng; Trương Dực Đức vì nghĩa tha Nghiêm Nhan, v.v. Ngoài nổi trội một chữ "nghĩa" ra, «Tam quốc diễn nghĩa» cũng bộc lộ thế nào là "trí tuệ". Trong rất nhiều tình tiết đấu trí trong «Tam quốc diễn nghĩa», lý tưởng nhất là đoạn Tôn-Lưu liên hợp kháng Tào, hỏa thiêu Xích Bích. từ câu chuyện Tôn-Lưu liên hợp kháng Tào trong Tam quốc diễn nghĩa, chúng ta có thể thấy nghệ thuật thuyết phục của Gia Cát Lượng.
Tạo hình Gia Cát Lượng trong Tam quốc diễn nghĩa
Tào tháo dỡ đốt lương tại Ô Sào phá Viên Thiệu, sau lại uy bức Giang Nam, Kinh Châu đã đầu hàng Tào toá, vì thế kẻ địch ngăn Tào dỡ bình định Giang Nam chỉ còn sở hữu Lưu Bị và Tôn Quyền. tháo dỡ bèn phát hịch cho Tôn Quyền ở Đông Ngô: "Ta phụng mệnh vua, đánh kẻ với tội. Cờ trỏ về nam, Lưu Tôn phải khoanh tay, dân Kinh Tương nghe thấy tin, răm rắp hàng phục. Nay thống lĩnh trăm vạn hùng binh, ngàn viên thượng tướng, muốn cộng mang tướng quân họp săn ở Giang Hạ, để đánh Lưu Bị, cùng chia đất đai, giao hiếu có nhau mãi mãi. Xin đừng nghi hoặc, giải đáp ngay cho". Đây chính là kế "mượn tuyến phố diệt Quắc" [1], trước diệt Lưu Bị, sau diệt Đông Ngô.
Trong Tam quốc diễn nghĩa, trước sự truy tìm bức của Tào tháo, Lưu Bị chỉ còn phương pháp liên minh với Đông Ngô để kháng Tào, hình thành thế chân vạc. ngoài ra lúc đó Đông Ngô vẫn đang lần khần là nên đánh hay là hàng. Cũng bởi Tào toá 1 mặt mượn danh thiên tử để hiệu lệnh chư hầu, mặt khác lấy trăm vạn hùng binh uy hiếp Giang Nam, thành ra nếu kháng Tào ko thành, cơ nghiệp ba đời của Giang Đông sẽ không cánh mà bay, bởi thế rất nhiều mưu sĩ Đông Ngô đều chủ trương "hàng thì dễ im, đánh thì khó thắng". Trước vấn đề kháng Tào, Tôn Quyền vẫn còn do dự: vừa ko muốn chịu áp chế của Tào toá, lại sợ không đánh nổi quân giặc đông. bởi thế để hình thành liên minh Tôn-Lưu, điều chủ yếu nhất là phải thuyết phục Tôn Quyền kháng Tào.
Trong Tam quốc diễn nghĩa, thuyết phục Tôn Quyền chẳng phải là dễ, mưu sĩ tâm phúc của Tôn Quyền là Lỗ Túc khuyên Tôn Quyền rằng: "Mọi người, người nào cũng với thể hàng Tào toá được, duy sở hữu tướng quân thì không hàng được. Như Lỗ Túc này mà hàng, thì dỡ phong cho khiến quan, áo gấm về làng, mà cũng không hề mất đất đai http://chanhkien.org gì cả. Tướng quân mà hàng Tào thì về đâu? Chức tước bất quá phong hầu là cùng, xe 1 cỗ, ngựa 1 con, tôi tớ vài ba người, muốn ngồi ngoảnh mặt về nam mà xưng cô [2] với còn được nữa không?" Lời của Lỗ Túc dù rằng đã động tới chỗ tự ái và làm Tôn Quyền rất xúc động, nhưng vẫn chưa đánh tan được sự ngần ngừ của Tôn Quyền.
lúc Tôn Quyền nghe với Ngọa Long tiên sinh tới Đông Ngô, liền nghĩ ngay tới hỏi kế Gia Cát Lượng. Nhưng trong cuộc hội kiến, Tôn Quyền lại dẫn 1 đám mưu thần Đông Ngô tới, vừa cho Gia Cát Lượng thấy Giang Đông cũng với người tài, lại xem Gia Cát Lượng mang thể thuyết phục những người chủ trương đầu hàng hay ko. trong khoảng ngừng thi côngĐây dẫn tới cuộc khẩu chiến giữa Gia Cát Lượng và đám quần Nho. Trong cuộc chiến trí này, Gia Cát Lượng mạnh mẽ biện giải lúc bị căn vặn, hoặc dẫn ra điển cố, hoặc mượn cổ dụ kim, hoặc lấy thí dụ Lưu Bị thắng Tào tháo dỡ, làm cho các người vặn vẹo hoặc cứng họng, hoặc chỉ biết ngồi yên và cảm thấy mắc cỡ.
Thuyết phục của Gia Cát Lượng mang Tôn Quyền là trước thì nói khích, sau mới khuyên lơn. Tôn Quyền sợ quân Tào đa dạng, Khổng Minh càng thổi phồng Tào tháo binh rộng rãi tướng nhiều năm kinh nghiệm, lại khuyên Tôn Quyền đừng đánh mà hãy sớm ngoảnh mặt về phương Bắc mà hàng. Tôn Quyền nói: "Nếu quả như lời ông, thì sao Lưu Dự Châu không hàng Tào đi?" Khổng Minh đáp: "Ngày xưa Điền Hoành [3] là một tráng sĩ nước Tề còn biết giữ nghĩa ko chịu nhục, huống chi Lưu Dự Châu là tôn thân nhà Hán, anh hùng lẫy lừng trên đời, kẻ sĩ thảy đều trông chờ. Việc ko xong là bởi trời, sở hữu đâu lại chịu quỵ luỵ người ta?" Tôn Quyền nghe Khổng Minh nhắc xong, nét mặt lầm lầm, rũ áo đứng dậy, lui vào nhà sau. các quan cùng mủm mỉm cười và giải thể. Họ đâu biết Khổng Minh đang khích ý chí đế vương của Tôn Quyền, nên khi Tôn Quyền nghe Lỗ Túc đề cập Khổng Minh có diệu kế phá Tào, Tôn Quyền vội đổi giận làm cho vui và đi hỏi ngay. Tôn Quyền hỏi: "Tào tháo dỡ vốn chỉ ghét Lã Bố, Lưu Biểu, Viên Thiệu, Viên Thuật, Lưu Dự Châu sở hữu tôi mà thôi. Nay đã trừ được cả, duy chỉ còn Dự Châu mang tôi. Tôi chẳng thể đem cả nước Ngô dâng cho người ta được. Kế của tôi đã quyết, nhưng khi Lưu Dự Châu giúp cho thì cũng ko ai đương nổi được Tào dỡ ngày nay. Mà Dự Châu lại vừa mới thua trận, khiến thế nào mà chống được nạn này". Khổng Minh đáp: "Dự Châu tuy mới thua, nhưng Quan Vân Trường còn thống lĩnh hàng vạn tinh binh; Lưu Kỳ ở Giang Hạ cũng có chừng vạn quân sĩ. Quân Tào dỡ từ xa đến, tất cũng mỏi mệt; gần đây, lại đuổi Dự Châu, quân khinh kỵ đi ba trăm dặm một ngày, khác nào nỏ cứng giương lên đã đuối sức, chưa chắc bắn thủng được mảnh lụa mỏng. Vả lại người phương bắc không quen đánh thuỷ; quân dân ở Kinh Châu gặp thế bí phải phục Tào, chớ chẳng phải là tình nguyện. Nay tướng quân thật muốn đồng tâm hợp lực với Dự Châu, thì làm cho gì không phá được Tào Tháo? Quân Tào mà bị phá, tất phải kéo về bắc, thì thế Kinh, Ngô lại mạnh, mà hình thành thế chân vạc được. cơ hội được thua, chỉ trong khi này, xin tướng quân hãy nghĩ cho kỹ mà quyết đi!" Quyền mừng lắm, nói: "Mấy lời của tiên sinh, thật đã khiến cho sáng mắt tôi. Ý tôi đã quyết, không còn hoài nghi gì nữa". Ngay hôm đấy, Tôn Quyền bàn bạc cất quân để cộng đi phá Tào tháo. Đây chính là cơ sở ban sơ cho liên minh Tôn-Lưu sau này.
Từ khóa: Tam quoc dien nghia.
